Námsumhverfi
Út frá sjónarhorni menntunar er mikilvægt að skilja með hvaða hætti barn nýtir sér það sem umhverfi þess býður upp á og ekki síður hvernig útbúa má umhverfið þannig að það nýtist barninu sem best. Vecchi (1999:133) segir: „Börn eiga rétt á að þroskast í umhverfi sem er fallegt og skólinn á ekki að vera undantekning frá því". Ef gengið er út frá þessari staðhæfingu þá er nauðsynlegt að leikskólakennari leggi rækt og tíma í að móta námsumhverfi leikskólans.
Í hugmyndafræði leikskóla sem vinna í anda Reggio Emilia, er því haldið fram að í leikskóla móti þrír kennarar barnið; leikskólakennarinn, barnahópurinn og umhverfið. Til þess verður umhverfið að virka hvetjandi á sköpunargáfu og samskipti barnanna (Malaguzzi, 1998; Guðrún Alda, 2001). Viðhorf hinna fullorðnu til barnæskunnar endurspeglast í því hvernig umhverfi barnanna er skipulagt og þeim efnivið sem í boði er. Rýmið gefur ákveðin skilaboð um stöðu og vald, hvers er ætlast til af þér og hvers ekki. Aðgengilegur efniviður og námstæki ýta undir sjálfstæði og sjálfshjálp barnanna. Í þessu sambandi skiptir staðsetning efniviðarins máli. Mikilvægt er að skipting rýmisins sé meðvituð; hvað er við hliðina á hverju. Geta börnin farið á milli rýma með efniviðinn? Börnin þurfa að geta tekist á við ögranir og æft færni sína hvert á sínum forsendum. Með greiðu aðgengi að efnivið og öðrum þáttum daglegs lífs, er verið að ýta undir og styðja við sjálfsbjargarviðleitni barnanna.
Í umhverfi barnsins er að finna margvísleg eiginleg og óeiginleg verkfæri sem það getur unnið með. Þar má nefna rými, ljós, liti, efnivið, hljóð, lykt og árstíðir. Þessi verkfæri geta stýrt og mótað skynjun barnsins og hafa án efa, áhrif á skynjun, líðan og hegðun barnsins og þar með á lærdóms- og þroskaferil þess. Leikskólakennarinn ber ábyrgð á að skapa aðstæður í leikskólaumhverfinu. Það getur hann m.a. gert með því að búa til mismunandi svæði með hillum og skilrúmum. Svæði sem gefa bæði fullorðnum og börnum tækifæri til að upplifa, rannsaka og gera tilraunir sem er grundvöllur náms. Náttúran er líka endalaus uppspretta skynjunar og leikja. Hvaðan kemur regnið? Hvernig lyktar snjórinn? Hvernig er grasið viðkomu? Hver árstíð býður upp á leiki og nám.
Námsvænt umhverfi hjálpar barninu á vegferð þess við að uppgötva heiminn. Mikilvægt er að bæði innra og ytra umhverfi styðji við tilraunir og þekkingarleit barnsins. Þannig verða að vera tengsl milli stuðnings við vitsmunalega uppbyggingu og þess að bjóða upp á margbreytileg tækifæri við þekkingarleit. Umhverfið á að vera búið þeim efnivið sem á við hvert þroska- og aldurstig, en vera jafnframt ögrandi. Efniviðurinn á að vera öruggur, án eiturefna, ögrandi og lokkandi þannig að barnið langi að gera tilraunir og framkvæma.
Þegar efniviðurinn er sýnilegur og aðgengilegur geta börnin nýtt hann á þann hátt sem hentar þeim í hvert sinn. Aðgengilegur efniviður sem hvetur til tilrauna og uppgötvana heldur áhuga barnanna föngnum. Í gegn um vinnu og leik með fjölbreyttan efnivið öðlast barnið m.a. innri aga sem er ein forsenda frelsis. Hlutverk kennarans er að styðja við og leiða barnið áfram með spurningum og athugasemdum . Þannig ýtir hann undir forvitni þess og löngun til rannsókna. Hann aðstoðar barnið við að koma gerðum sínum og hugsunum í orð og deila með hópnum.
Úr Lengi býr að fyrstu gerð: Kennsluleiðbeiningar fyrir leikskólastarf með 1-3 ára börnum. Guðrún Alda Harðardóttir og Sigríður Síta Pétursdóttir. ( 2006)
